O savetovanju kao samostalnoj profesionalnoj delatnosti u okviru psihosocijalne podrške
Udruženje za psihoterapiju, savetovanje i koučing Srbije (UPSKS), kao nacionalna asocijacija (NAO) pridružena evropskoj strukovnoj organizaciji za savetničku profesiju – European Association for Counselling Profession (EACP), smatra potrebnim da, povodom čestih nejasnoća u javnom i stručnom diskursu, razjasni status savetovanja (counselling), njegove profesionalne osnove i odnos prema psihoterapiji.
U javnosti, ali i među stručnjacima, i dalje je prisutno pogrešno shvatanje da je savetovanje tek prelazni ili „nedovršeni“ status u edukaciji za psihoterapeuta. UPSKS smatra da je važno jasno naglasiti da takvo razumevanje nije u skladu ni sa istorijskim razvojem savetovanja, ni sa savremenom međunarodnom praksom.
Savetovanje kao samostalna profesionalna delatnost
Savetovanje se tokom 20. veka razvilo kao posebna i relativno nezavisna profesionalna delatnost, sa sopstvenim teorijskim osnovama, metodama rada i etičkim principima. Njegovi temelji nalaze se u humanističkoj psihologiji, a savremeni pojam counselling uveo je Carl Rogers, psiholog i utemeljivač klijent-centričnog (person-centered) pristupa.
Od samog početka, savetovanje je bilo zamišljeno kao nemedicinski i razvojno orijentisan oblik profesionalne pomoći, jasno distanciran od direktivnog davanja saveta i od medicinskog modela lečenja. Centralno mesto zauzima odnos pomagača i klijenta, zasnovan na ravnopravnosti, autonomiji i ličnoj odgovornosti.
Savetovanje nije „predsoblje“ psihoterapije
UPSKS posebno naglašava da savetovanje nije obavezna pripremna faza za psihoterapiju, niti „niži stepen“ psihoterapijskog rada.
Osobe koje završe punu edukaciju iz savetovanja:
- stiču kompetencije za samostalan profesionalni rad,
- postaju nezavisni praktičari u oblasti savetovanja,
- nemaju obavezu da nastave edukaciju za psihoterapeuta.
Mogućnost nastavka edukacije ka psihoterapiji postoji u mnogim školama i edukativnim centrima, ali ona predstavlja dodatni profesionalni izbor, a ne nužnost. U tim slučajevima, nastavak edukacije obično podrazumeva:
- dodatnu obuku iz oblasti psihopatologije,
- produbljeni individualni lični rad,
- intenzivniju i dugotrajniju superviziju,
- širenje kliničkih kompetencija.
Ovakav stepenasti model edukacije ne znači da je savetovanje „nedovršena psihoterapija“, već da se radi o dve povezane, ali jasno razgraničene profesionalne delatnosti.
Odnos savetovanja i psihoterapije
UPSKS smatra važnim da se jasno istakne da se psihoterapija ne bavi isključivo psihopatologijom, već i ličnim razvojem, emocionalnim sazrevanjem i unapređenjem kvaliteta života. Istovremeno, za razliku od savetovanja, psihoterapija se bavi i psihičkim poremećajima i klinički značajnom psihopatologijom.
Zbog toga:
- savetovanje i psihoterapija imaju preklapanja u metodama i odnosu,
- ali se razlikuju po domenu rada, dubini intervencija i kliničkoj odgovornosti.
One ne stoje u hijerarhijskom odnosu, već u komplementarnom odnosu profesionalne pomoći.
Savetovanje, psihosocijalna podrška i mentalno zdravlje
Savetovanje se u savremenim međunarodnim okvirima razume kao deo šireg sistema psihosocijalne podrške, koji obuhvata:
- pomoć u adaptaciji na životne promene i krize,
- podršku pojedincima, parovima i porodicama,
- jačanje ličnih i socijalnih resursa,
- prevenciju razvoja težih psihičkih smetnji.
U tom smislu, savetovanje jeste povezano sa mentalnim zdravljem, ali nije oblik lečenja, već profesionalna podrška usmerena na funkcionisanje, razvoj i prilagođavanje.
Ovakvo razumevanje prisutno je i u dokumentima World Health Organization (WHO), u kojima se psihološke i savetodavne intervencije prepoznaju kao sastavni deo zaštite mentalnog zdravlja i psihosocijalne podrške u zajednici, naročito u oblasti prevencije i rane intervencije.
Interdisciplinarni karakter savetovanja
Iako se savetovanje zasniva na psihološkoj nauci, ono nije rezervisano isključivo za psihologe. U skladu sa evropskom praksom i standardima EACP, savetovanje se razume kao interdisciplinarna delatnost, dostupna različitim pomagačkim profesijama koje su za to adekvatno obučene.
To uključuje, između ostalih, psihologe, socijalne radnike, pedagoge, defektologe, zdravstvene i druge pomagačke profesije, koje kroz dodatnu edukaciju stiču savetodavne kompetencije i deluju u okviru šireg sistema psihosocijalne podrške.
Regulacija i profesionalni okvir
UPSKS smatra važnim da se jasno kaže da je savetovanje u Srbiji, kao i u većini evropskih zemalja, samoregulišuća profesionalna delatnost. Certifikati iz oblasti savetovanja nemaju zakonsku snagu, već predstavljaju potvrdu da je kandidat završio dodatnu edukaciju u skladu sa standardima određenog profesionalnog udruženja.
U odsustvu državne regulative, samoregulacija putem strukovnih udruženja ima važnu ulogu u postavljanju obrazovnih, profesionalnih i etičkih standarda, kao i u zaštiti korisnika savetodavnih usluga.
Zaključak
UPSKS smatra da je savetovanje:
- samostalna profesionalna delatnost, a ne prelazni status,
- utemeljena u psihološkoj nauci i humanističkoj tradiciji,
- deo šireg sistema psihosocijalne podrške i mentalnog zdravlja,
- interdisciplinarna po svom karakteru,
- i legitimna oblast profesionalnog rada, iako trenutno samoregulišuća.
Cilj ovog saopštenja nije polemika, već razjašnjavanje i informisanje, kako bi se sprečile profesionalne zablude i doprinelo zrelijem razumevanju savetovanja u stručnoj i široj javnosti.